د پښتو ژبې مطلقیت او کلیمه جوړونکي مختاړي



د پښتو ژبې مختاړي په درې برخو ویشل کېږي؛ لومړی ډول یې د نفې او نهې مختاړي، دوهم ډول یې د مطلقیت مختاړی او درېم ډول یې کلمه جوړونکي مختاړي دي. 

دا چې په پښتو ژبه کې د مطلقیت مختاړي څه دي او څه دنده لري؛ په لاندې ډول به یې واضیح کړو. 

دا چې په ژوند کې هر څه د حال او زمان له مخې بدلون کوي؛ د پښتو ژبې فعلونه هم د زمان له مخې پر درې برخو ویشل شوي، چې حال زمانه، تېره زمانه او  راتلونکې زمان څخه عبارت دي.د پښتو ژبې د فعلونو په برخه کې که څه هم تېره زمانه بېلا بېلې برخې لري، خو تر ډېره پورې یې د مطلق او اسمتراري زمانو خبرې کېږي. کله چې موږ د مطلق تېر مهال یا مطلقې ماضي خبره کوو؛ نو په پښتو ژبه کې د مطلقیت (و) دنده هم راته څرګندیږي. 

په پښتو ژبه کې د مطلقیت مختاړی یوازې (و) دی؛ کله چې د مورفیم ( و) له فعلونو څخه مخکې راشی، فعل مطلق ماضي بڼه غوره کوي. لکه: 
ماضي استمراري                    ماضي مطلق
ما ډوډۍ خوړله                      ما ډوډۍ وخوړله
ما درس لوسته                       ما درس ولوسته 

د مطلقیت ( و) یوازې د زمانې له مخې فعل نه مطلقوي؛ بلکې د استعمال له مخې ځینې وخت د مطلق امر صیغه هم جوړوي. لکه: و خوره، وخورئ، وکړه، وکړئ، ولوله، ولولئ، ورشه، ورشئ او ...

کلمه جوړونکي مختاړي
د مختاړو له جملې څخه درېمه ډله یې کلیمه جوړونکي مختاړي دي. دا هغه مختاړي د چې د خپلواک مورفیم سره د یو ځای کېدو په صورت کې یوه نوې اشتقاقي مانا او جوړښت جوړوي. لکه: 
بې فکره
هم فکره
ناجوړه
ورتلل
راتلل
درتلل

په دې مورفیمونو کې بې، هم، نا، ور، را، او در په تر تیب سره کلیمه جوړونکي مختاړي دي. 
د را، دراو ور د مختاړو په برخه کې ځینې ژبپوهان په دې اند دي، چې په ځینې ځایونو کې دا مختاړي د پلوي ضمیرونو بڼه غوره کوي او د ضمیرونو په شکل راځي. 

                                           اخځونه
۱ـ محبوب، محبوب شاه. (۱۳۹۶). پښتو ژبدود جلال اباد: مومند خپرندویه ټولنه 
۲ـ مرهون، محمود، (۱۳۹۷). لکچرنوټ. کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځی، پښتو څانګه

تاسو دغه لیکنه شریکولی شئ!

د لیکوال نورې لیکنې
Loading...

تبصرې

تبصرې نشته

خپله تبصره مو ولیکئ