د سیلابونو په مخنیوي کې د ځنګلونو رول!

له کومه وخته چې انسانانو په طبعیت کې لاسوهنه شروع کړې او د خپلو لنډ مهاله ګټو لپاره يې اوږد مهاله ګټې قرباني کړي،  ورسره سم طبیعي ناورینونه هم پیل شوي، سیلابونه هم د همدغو ناورینونو له ډلې څخه یو دی، چې د  ژوند چاپیریال ګواښي او زیانمنوي يې، د زیان سلنه يې په صحرايي او هغو ځمکو کې ډيره وي، چې نباتي پوښښ يې کم او یا هم له منځه تللی وي.


د سیلابونو زیانونه د خاورې په تخریبیدو سره پیل کیږي، د خاورې تخریب یو کوچنی زیان نه بلکې په حقیقت کې ستر زیان ګڼلی شو، دا ځکه چې په تخریبیدو سره يې د کر وړ خاوره له لاسه ورکوو، چې بیا جوړیدنه يې کالونه وخت اخلي، سیلابونه د کروندې نباتات له منځه وړي اوکروندې ویجاړوي، د نباتاتو له منځه وړنه او د کروندو ویجاړتیا د لوږې، فقر او بېکارۍ د زیاتوالي او د خلکو ترمنځ د شخړو د رامنځته کیدو سبب ګرځي.

سیلابونه د کانالونو د ډکیدو او ویجاړتیا، د بندونو، سربندونو، چک ډيمونو او د اوبولګونې د نورو شبکو د تخریب، د کورونو، ښارونو او عام المنفعه ځایونو د ورانیدو،  انسانانو او حیواناتو ته د مالي او ځاني زیانونو د اوښتو، د وحشي ژویو د تښتیدو او له منځه تلو، د اوبو او چاپیریال د ککړیدو، د ایکوسیستمونو د بې نظمۍ، د ځمکې لاندې اوبو د سطحې د ټیټوالي او نورو بېلابېلو ناورینونو د رامنځته کیدو سبب ګرځي.

په ټولیز ډول د سیلابونو د راوتلو لوی عامل د ځنګلونو او په ټوله کې د نباتي پوښښ تخریب او له منځه تلل بللی شو،  ددې لپاره چې د سیلابونو له ناوړه زیانونو څخه خوندي پاتې شو او د موسمي اورښتونو څخه ترلاسه شوې اوبه د اوږد وخت لپاره وساتو، نو د ځنګلونو په بیارغونه، پراختیا او مدیریت باندې باید تمرکز وشي.
 

د سیلابونو په مخنیوي کې ځنګلونه لومړی د اورښتونو چټکتیا راکموي، کله چې د باران څاڅکي د ځنګلي ونو په پاڼو او ښاخونو لویږي، څه برخه يې همدلته پاتې کيږي او پاتې نورې يې په ډیر کم سرعت سره د ونو تنو او یا هم د خاورې مخ ته رسیږي، د ځمکې سر ته رسیدلې اوبه په خاوره کې د جذب څخه وروسته د ځنګلي ونو د ريښو په واسطه د نبات د فزیالوژیکي دندو د سرته رسیدو په موخه مصرفیږي، له مصرف څخه پاتې اوبه بیا د ځمکې لاندې اوبه سطحې ته رسیږي او د Water Table سطحه ورسره لوړیږي، د ځنګلي سیمو په خاوره کې د اوبو د نفوذ او فلتر عملیه نسبت نورو خاورو ته اسانه وي، دا ځکه چې د ځنګلي سیمو خاورې د ونو پاڼې، ښاخونه، د تنو پوستکي او نورو اضافه مواد خاورې ته په طبیعي ډول ورعلاوه کیږي، د وخت په تېریدو سره ذکر شوي مواد تجزیه کیږي، چې د تجزیې په صورت کې یې په خاوره کې د عضوي موادو فیصدي زیاتیږي.

د ځنګلونو ستره ګټه داده چې د موسمي اورښتونو څخه ترلاسه شوې اوبه خاورې ته په کمې چټکتیا سره وړاندې کوي، د همدغو اوبو چټکتیا بیا په شاړو، لوڅو او غیر ځنګلاتي سیمو کې ډيره وي، په ځنګل لرونکو سیمو کې د خاورې د تخریب سلنه کمه، خو په شاړو ځمکو کې د خاورې تخریب خپل اعظمي حد ته رسیږي.

ځنګلونه د واورو د ښویدنې ترڅنګ د ونو د ښاخونو، تنو او پاڼو پر مټ د لمر د وړانګو مخنیوی کوي، چې همدغه چاره يې په ځنګلونو د وریدلو واورو د ورو ویليکیدنې سبب ګرځي، د واورو تدریجي او دوامداره ویلیکیدنه د سیلابونو د مخنیوي ترڅنګ په خاوره کې د اوبو د سطحې د لوړیدو سبب کيږي، په خاوره کې د اوبو د سطحې لوړوالی د اوبو د سرچینو د زیاتیدو، د اوبو ساتنې، د پایښت لرونکو اوبو د پیدایښت او په ټوله کې د اوبو د مدیریت په مانا ده.


ډیر کله به مو د سیلابونو د راوتلو پر وخت کې لیدلي وي، چې سیلابونه له پیل څخه تر پای پورې د مسیر د طی کولو پر وخت بېلابېل مواد لکه لرګي، ډبرې، د تخریب شویو ځایونو توکي او نور ډول ډول مواد له ځان سره اخلي، د سیلابونو په اوبو کې د دغو موادو شتون ډیر ځله د اوبو د جمع کیدو سبب کیږي، همدغه جمع کیدنه بیا د لارې په اوږدو کرنیزو ځمکو ته اوړي، د تخریب سره یې د نږدې کورونو، ښارونو او نورو ګټورو ځایونو د تخریب باعث ګرځي.

په افغانستان کې د سیلابونو او د هغوی څخه د رامنځته کیدونکو زیانونو کچه تر اعظمي حده رسیدلې، چې ستر لامل یې د ځنګلونو، څړځایونو او په ټوله کې د نباتي پوښښ له منځه تلل دي، د سیلابونو له اغېزو د ژوند چاپیریال په مستقیم او غیر مستقیم ډول تر ستر ګواښ لاندې دی، ددې لپاره چې خپل چاپیریال ته د ورپیښو زیانونو کچه راټیټه او بې نظمه شوي ایکوسیستمونو  بیرته منظم کړو، د خپلو شته اوبو څخه موثره استفاده وکړو، خپلې شته سرچینې مدیریت کړو، خاوره له تخریب څخه وژغورو، د سیلابونو له زیانونو ځانونه او ټولنه خوندي کړو، د تولید کچه لوړه کړو او خپلې اقتصادي، ټولنیزې، سیاسي او نورې موخې ترلاسه کړو، نو لازمه ده چې د هېواد تخریب شوي ځنګلونه او څړځایونه بیا ورغول شي، د موجودو طبیعي ځنګلونو کلکه ساتنه وشي، سرچینې باید مدیریت شي، د هېواد شاړې ځمکې تر کر او کښت لاندې راوستل شي او په ټوله کې معیاري کرنې ته مخه شي.



تبصرې

تبصرې نشته

خپله تبصره مو ولیکئ

تاسو دغه لیکنه شریکولی شئ!

د لیکوال نورې لیکنې
Loading...