اقتصاد پېژندنه/ (وروستۍ برخه)

اقتصاد پېژندنه/ (وروستۍ برخه)



بشپړه سیالۍ او د پرايټو موثریت
Pefect Competition and Paretos Optimality
: په پورتنۍ برخه کې مو د پرايټو درې شرطونه وړاندې کړل اوس راځو دا درې شرایط په بشپړ سیالۍ لرونکي بازار کې څیړو چې دلته سمون خوري او که نه؟
په تبادله کې ګټورتوب او بشپړه سیالۍ: لکه څرنګه مو چې وړاندې ذکر کړه، چې د مصرفونکو ترمنځ د توکو معیار ویش هغه وخت صورت نیسي چې د دواړو مصرفونکو لپاره د دواړو توکو د نرخ له وروستنۍ تبدیلي سره برابر وي MRSxyA=MRSxyB ګورو چې د توکو معیاري ویش په بشپړه سیالۍ لرونکي بازار کې څه ډول تر سره کېږي ځکه د بشپړ سیالۍ لرونکي په بازار کې د توکو بیه سره برابره وي .او په صنعت کې ټولې کمپنۍ یو شان قیمت مصرفونکو ته وړاندې کوي . او ټول مصرفونکو ته مساوات وي چیرته چې د دواوړ مصرفونکو لپاره د دواړو توکو د تبادلې نرخ او د دواړو توکوقیمت تناسب په خپلو کې برابر وي نو د تبادلې نرخ د قیمتو تناسب برابر وي نو په تبادله کې ګټورتوب او بشپړ سیالۍ روښانوي چې کولی شو په لاندې ګراف کې هم روښانه کړو په لاندې ګراف کې لیدل کیږي چې د لګښت له نظره په اقتصاد کې تعادل د T په نقطه کې دی د T پر نقطه د قیمتونو تناسب AA کرښه څرګنديږي RR د سکون امکانې کرښه څرګندوي چې ددو مصرفونکو د بېلابېلو بې توپیره کرښې د وصل شویو ټکو څخه لاسته راغلی دی. لکه څرنګه چې د دواړو مصرفونکی A او ‌B ،MRS سره برابر دی نو له دې څخه معلومیږي چې بشپړه سیالۍ لرونکي بازار کې د پرايټو د مصرف معیار پيدا کېږي .MRSxy A = MRSxy B = px/py

په تولید کې معیاري ګټورتوب او بشپړې سیالۍ لرونکی بازار: لکه څرنګه چې مخکې مو هم وویل چې د متشبثینو ترمنځ د تولید د عواملو معیاري ویش هغه وخت صورت نیسي چې د دواړو متشبثینو لپاره د MRTSlkA=MRTSlkB سره برابر وي اوس ګورو چې بشپړې سیالۍ لرونکي بازار کې څه ډول صورت نیسي پوهان وايي چې دا بڼه د بشپړې سیالي په بازار کې هم صورت نیسي. ځکه بشپړې سیالي په بازار کې د تولید عواملو قیمت یو شان وي او په صنعت کې ټول ته یو شان قیمت ټاکل کېږي ځکه د ټولو متشبثینو توازن سره برابر وي.
 

  • په تبادله او تولید کې معیاری: د پرايټو له آنده د هوساينې لپاره اړینه ده چې په تبادله او تولید کې ګټورتوب موجود وي او دا هغه وخت امکان لري چې :MRTPxy=MRSxy A =MRSxyB


د دې بحث پایله دا ده چې د پرايټو د هوساینې درې واړه شرایط د مکمل بازار سیالۍ سره سمون خوري، خو په حقیقت کې اوس په نړۍ کې  هېڅ د بشپړ سیالۍ بازار شتون نه لري او نه هم د ازاد بازار اقتصادي نظام د لاندې توکو د شتون په صورت کې د پرايټو او بشپړ بازار سیالی بر قرار نشي کیدای چې اوس يې موږ په لاندې ډول تر څېړنې لاندې نیسو...
د انحصار شتون: انحصار او پریټو: په عملي ژوند کې د پرایتو د تولید معیاري ویش هغه وخت کې اهیمت پیدا کوي چې انحصار شتون ولري. د انحصار په وخت کې يوه کمپنۍ په لږو وسایلو ډېر او ښه تولید تر سره کوي. په همدې ډول د لویو کمپینو ppc بهر ته لیږدول کېږي او وړې کمپنۍ يې پريږدي. خو لږ يې نور هم وڅيړو د کمپنیۍ نه ویش او ډېره ګټه، کمپنۍ ډېره ځوکمنوي، او دومره قوي کېږي چې چې څوک ورسره مقابله نشي کولی، په بازار کې قیمت په خپله ټاکي چې په پایله کې انحصار په ټول بازار کېږي چې ورسره مصرفونکي ډېر اغېزمن کېږي، بیکاري هم رامنځته کېږي او کارګر استحصال کېږي.
په اجورو کې توپیر: د پرايټو او بشپړې سیالي په بازار پر وخت موږ دا فرض کړي وو، چې په ټول اقتصاد کې سود او اجوره يو ډول دي مګر دا مفروضه هم په عملي ژوند کې اهیمت نه لري.
کله چې موږ د کمپینو تر منځ د اجورې تر منځ توپیر وینو نو هغه ته کاروبار په اړه د معلومات نه وي، په سیمه او نسل کې توپیر ،عمر، تجربې، علم او د نورو په وسیله توپیر دی د اجورو تر منځ توپیر يوازې د پرايټو نظریه نه ده زیامنه، بلکې لګښت او تولید هم ورسره اغېزمن کېږي.
د پرايټو ګټور توب لپاره مهمه ده یا دا شرط چې هغه کې د دوو توکو د نهایي ليږدونه د تعویض له وروستني نرخ سره برابر وي. په انحصار  کې خصوصي ګټه په پام کې نیول کېږي ټوله یيزې هوساینې ته دومره پاملرنه نه کېږي. په انحصار کې د تولید قیمت د تولید له وروستني لګښت سره برابر نه وي. د ساري په توګه دوه توکي شتون لري x او y . x له د انحصار کې تولیديږي او y په بشپړې سیالي په بازار تر چتر لاندې توليديږي. x>mc او y= mc کولی شو په لاندې ډول دا معادله ولیکو...
MCx/MCy<Px/Py لکه څرنګه چې پوهيږو MCx/MCy=MRPTxy . MRPTxy<Px/Py او په مکمل سیالۍ بازار کې MRSxy=Px/Py نو ځکه MRPTxy<MRSxy.
بهرنۍ اقتصادي اغېزې Externalities: د پرايټو او د بشپړې سیالي د بازار پر اساس مصرفونکو تر لاسه شوې ګته او متشبث شوي لګښتونه په بازار کې دود قیمت پر بنا وي همدارنګه په انفرادي او ټولنيزه ګټه کې توپیر نه وي. نو بهرنۍ اغېزې هغه وخت پید اکېږي چې یو مصرفونکی بل مصرفونکی د تعامل افادې څخه په مخامخ ډول له داخلیدو منع نشي کړای. د ساري په توګه د لمر له رڼا څخه یو مصرفونکی نشي کولی چې دا بل ته وايي چې ته ترې ګټه مه اخله. بهرنۍ اقتصادي اغېزې په دوه ډوله دي بهرني مثبتې اغېز او بهرنۍ منفي اغېزې:
کله چې یو اقتصادي يونټ د نورو لپاره ګټه رامنځته کړي له دې پرته چې بدله ترې واخلي نو دې ته بهرنۍ مثبتې اغېزې وايي. او کله چې يو اقتصادي یونټ نورو ته زیان ورسوي چې تادیې ته اړتیا نه وي نو دې ته بهرنۍ منفي اغېزې وايي. د بهرنیو مثبتو اغېزو په وخت کې شخصي لګښتونه له ټوله یيزو لګښتونو څخه ډېر وي خو په بهرنيو منفي اغېزو کې ټولنیز لګښتونه له خصوصي لګښتونو څخه ډېر وي.
عامه توکي Public Goods : د پرايټو او بشپړې سیالي په بازار د بحث په سلسله کې چې کوم توکي دي دوه ځانکړتیاوې لري.
لومړی: هغه توکي چې ټول خلک ترې يو شان ګټه پوره کوي یا سیالۍ په کې شتون ونه لري لري لکه: د کوڅې څراغونه. دويم دا هغه توکي چې څوک ترې نشي منع کیدای يانې د ټول هېواد وګړي تر ګټه اخیستلای شي لکه دولتي ښونځي، روغتیايي مرکزونه، سړکونه او نور.
بهرنۍ اغېزې سیالۍ لرونکي او بې سیالۍ دي د ساري په توګه کله چې یو شخص له خرابې هوا څخه اغېزمن کېږي نو بل شخص ته یې زیان نه وي بهرنۍ اغېزې له لګښت او تولید دواړو سره اړیکه لري.
په تولید کې د ټولنې اغېزې: کله چې کمپنۍ توکي تولید کړي نو يو شمېر بې کاره مواد په سمندر او نور ځایونو کې غورزوي چې ورسره ټولنې ته زیان رسيږي د ساري په توګه: که کیمياوي توکي تولید کې خلکو ته زیان دی په همدې ډول کله چې په يو ځای کې صنعتي پارک جوړيږي هلته بیروبار جوړيږي خلکو ته ستونزې پیدا کېږي،ځینې وخت هواخرابيږي انسانانو روغتیا ته هم زیان اړوي . په يوه ټولنه کې د کمپینو جوړښت کارګرو ته تقاضا لوړوي چې ورسره اجوره هم لوړيږي نو له پورتنيو په تولید اغېزې په ټولنه هم مثبتې دي او هم منفي. چې دې ته بهرنۍ اغېزې وايي.
په لګښت بهرنۍ اغېزې: په ټوله یيز ډول داسې فرضيږي، چې کله چې یو مصرفونکی د تسکین حالت ته رسيږي بل ترې نه اغېزمن کېږي خو د ژوند په حقیقت کې داسې نه دی، د ساري په توګه کله چې يو انسان په خپل کور کې په لوړ آواز میوزيک اوري نو ګاونډی ترې اغېزمن کېږي، په همدې ډول کله چې ګاونډۍ یا ستا سیال تر تا ښه شی اخلي نو ستا د زوړ شي ارزښت ورسره کميږي. چې دا ټولې بهرنۍ اغېزې دي خو دا غیزې ټولې منفي نه دي مثبتې هم شته لکه ستا د ګاونډي د ګلو باغ چې ورسره ستا کور هم ښکلی ښکاري. نو په مثبت حالت کې مالک نور خلک له دې ملکیت څخه جلا کولی نشي یا د کارونې څخه څوک منع کولی نشي.
پیګو مالیهPigouvian Tax : پیګو هغه لومړنی اقتصاد پوه و چې د بهرنیو اغېزو له کبله د بازار د ناکامیدو شننه وکړه، د هغه پر وینا د ذاتي ماليې يو داسې نظام رامنځته کول چې هغه څوک چې له بهره اغېزمن کېږي هغوی ته د اغېزې زیان ورکړي او دا زیان باید هغه څوک ورکړي چې دا غیزې رامنځته کوي په دې سره هغه توکي چې هوا خرابوي قیمت لوړ شي مقدار به يې ټیټ شي او هوا به لږ خرابوي. خو په عملي ژوند کې د پیګو نظریه عملي کول ستونزمنه ده ځکه د ککړتيا اندازه معلومه نه ده چې څومره او پر خلکو څومره مالیه وضع شي.
د ککړتيا حقوق: دا يو اقتصادي وړانديز دی چې له مخې يې هغه خلک چې چاپیریال ککړوي له بازاري پلوه د ککړتيا حقوق لري او د لیسانس په بڼه په بازار کې پلورل کېږي هر هغه څوک یې چې واخلي حقوق هغه ته ليږدول کېږي چې په څومره وخت کې په کوم مقدار مصرفولی شي او د ونډې په څير د عرضې او تقاضا له مخې اخیستل او خرڅول کېږي.
بیا ګټه پورته کول Recycling : د ککړتيا د مخنيوي لپاره د بیرته جوړولو لار هم ده چې له بیکاره موادو بیرته ګټه پورته کوي لکه له  زړو اوسپنو، پلاستیکونه او نور... خو يوه خبره د يادونې وړه ده چې د دې ډول کړنو لګښتونه هم د حکومت لپاره او هم د کمپنیو لپاره ډېر وي.
د کالدر ـ هکس د ورکړې نظریه: د کالدر او هکس په وینا کله چې په اقتصادي چارو کې بدلون راشي یو شمېر خلکو ته ګټه او یو شمېرو ته زیان رسيږي نو له ګټه اخیستونکو څخه باید وپوښتل شي چې ددې بدلون په پایله کې څومره پیسو د ورکړې لپاره تیار دي په همدې ډول هغوی چې زیان کړی له هغوی وپوښتې، چې څومره پیسې درکړي چې له دې زیانه څخه خلاص شی که چیرته ګټمن ډېر پيسې زیانمن شوو ته ورکړي نو په ټولنه کې هوساینه رامنځته کېږي ځکه هغه پیسې چې ګټمنو خلکو ګټلي او هغه پيسې چې زیانمنو ته ورکړي اضافه يې د دوی ګټه ده. د کالدر او هکس تیوري پر دې ولاړه ده چې ټولو خلکو لپاره د پیسو ارزښت يو شان وي خو په حقیقي نړۍ کې دا شتون نه لري.
برجن سن نظریه: برج سن په اند د دې خبرې معلول ډېر سخت دي چې له بدلون وروسته چا ته څومره ګته رسیدلې او چاته څومره زیان نو ځکه باید د ارزښت قضاوت له طریقې کار واخیستل شي چې د ټولنې د هوساینې اندازه لپاره تعامل کوي چې حکومت ورته خلک ،مدني ټولنه او یا مذهبي خلک کوي کولی شي.
د نامعلوم حالت اقتصاد: په اقتصاد کې مو چې تر اوسه څومره نظريې ،اقتصادي کړنې، پریکړې، د اقتصاد پوهانو نظريې او نیوکې وکړي دا ټولې په يو داسې وخت کې تر سره شول یا داسې وخت کې واقع شوي چې حالت سم ول یانې د پریکړو پر وخت د هیڅ ډول ګواښ شتون نه درلوده. خو په اوسنۍ نړۍ کې خطر ډېر مهم عنصر په توګه ګڼل کېږي نو که موږ د اقتصادي پریکړو سره د خطراتو حالت هم داخل کړو چې اقتصادي کړنې او پریکړې په کې کېږي، دېته نه نامعلوم اقتصادي حالت وايي یا د ګواښونو اقتصاد وايي. د نامعلوم اقتصادي حالت په وخت کې یا د خطر په وخت کې چې کومې اقتصادي پریکړې کېږي نو دې ته د نامعلوم حالت اقتصاد وايي.
اخځليکونه

  1. ايوبي کندهاری،محمدنادر،اقتصادي نظريات،صحاف نشراتي موسسه،۱۴۲۴هـ ق

  2. ای، حميد شاهد،جزياتي معاشيات،علمي کتاب خانه ، لاهور،2007

  3. شيخ،محمد منظور علي،کتاب معاشيات،علمي کتاب خانه،لاهور،2005

  4. حسين، خادم،ابتدايي معاشيات، راو نويد عالم، فيصل اباد، 2002

  5. الخطيب ، دکتور محمود(رحماني،پوهندوی مولوي محمد شريف)، من مبادئ الاقتصاد الاسلامي (د اسلامي اقتصاد اساسات )،رياض،1409 هـ ق ،1388 ه ش

  6. دولتشاهی، دوکتر طهما سب محسم ، مباني علم اقتصاد ، جعفر يکرنګيان ، تهران ،1388

  7. موحد ، پوهنيار حسيب الله ، اقتصاد ميکرو (خرد) کابل ، 1385 ه ش

  8. جزیاتی معاشیات (Microeconomics) ، ای حمید شاهد،علمی کتابخانه ،لاهور، پاکستان. 1991.

  9. کتاب معاشیات ، حصه اول و دوم، پروفیسو منظور علی شیخ،علمی کتابخانه ، لاهور، پاکستان. 2002.

  10. نظریه معاشیات (Theoryofeconomics) ، محمد حنیف اسلم، پولیمیر پیلیکشنز ، لاهور، پاکستان1999.

  11. د فارسي او دری ژبې ماخذونه

  12. اقتصاد کلان (نظریه ها و سیاست های اقتصادی) ،دکتر فریدون تفضلی: چاپ سیزدهم ، نشر نی ، ایران، 1381.

  13. پول و بانکداری، یوجین.ا.دیولیو (EugeneA. Diulio)، ترجمه فارسی حسین حشمتی مولایی، ، چاپ موسسه بانکداری ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. 1374

  14. فرهنګ اقتصاد و بازرګاني (انګلیسی به فارسی)DictionaryofModernEconomics، داکتر مرتضی قره باغیان، چاپ موسسه خدمات فرهنګي رسا. تهران ، ایران.1992

  15. فرهنګ علوم اقتصادي (انګلیسي-فارسی)DictionaryofEconomics،چاپ نوم، داکتر منوچهر فرهنګ، نشر آسیم. تهران. ایران.2005

  16. فرهنګ فشرده علوم اقتصادي،(انګلیسی-فارسي) A Concise Dictionary of Economics ، داکتر منوچهر فرهنګ. نشر البرز.تهران ، ایران.2003.

  17. فرهنګ کوچک اصطلاحات اقتصادی ، داکتر طهماسب محتشم، دولتشاهی:انتشارات شهر آب ، ایران.1376

  18. مبادی اقتصاد ملی ، پوهنمل تاج محمد اکبر، موسسه تحصیلات عالي تابش، 1391.

  19. مبانی علم اقتصاد ، داکتر طهماسب محتشم، دولتشاهی ، انتشارات خجسته ، چاپ هشتم ، تهران ، ایران.1371

  20. مسایل بین المللی پول، پوهاند دوکتور نذیر احمد شهیدی، چاپ موسسه تحصیلات عالی تابش. 1392.

  21. تجارت بین الملل،ترجمه دکتر حمید رضا ارباب،ارباب،حمید رضا،1388

  22. Edwrads ,EO,The analysis,of output under Discrimination,Economica(1950)

  23. Fellner,W,Competition Among,The Few,(Knopf.1949)

  24. Hawkins,CJ,Theory of Firm(Macmillan,1973)

  25. Robinson,Joan,The Production Function,EJ,(1955)

  26. Pigou A,C,The Economics of Welfare (Macmillan,1933)

  27. Hicks,J.R,Theory of wages,2nded,(Macmillan,1963)

  28. McConnell, Campbell R. and Stanley Brue, Principles of Economics, sixteenth edition,

  29. New York: McGraw-Hill / Irwin, 2004.

  30. Marx, Karl, Das Kapital, New York: International Publishers, Incorporated, 1982.*

  31. Moore, J. (2007): General equilibrium and welfare economics. Springer.

  32. Clarke, E. H. (1971). Multi-part pricing of public goods. Public Choice 11,

  33. 17.33.

  34. 12. Houthakker, H. S. (1950). Revealed preference and the utility function. Eco- nomica 17, 159.174.

  35. 13. Machina, M. J. (1982). Expected utility analysis without the independence

  36. axiom. Econometrica 50, 277.323.

  37. Advanced Economic Theory,DR.HL.AHUJA,S.CHAND

 
برښنايي ماخذونه
 

  1. http://www.rohi.af/fullstory.php?id=13636(2011)

  2. http://www.investopedia.com/terms/m/microeconomics.asp (2014(

  3. http://economics.about.com/cs/studentresources/f/microeconomics.htm2014

  4. http://www.investorwords.com/1396/demand.html (2014)

  5. http://en.wikipedia.org/wiki/Supply_and_demand  (2014

  6. http://smallbusiness.chron.com/economic-definition-four-factors-production-3941.html2014

  7. http://www.businessdictionary.com/definition/cost.html2014

  8. http://www.investopedia.com/terms/l/land.asp2014

  9. http://hubpages.com/education/The-Long-Run-Period-and-Secular-Period-Price-Determination-Under-Perfect-Competition#2016

  10. http://www.economicsdiscussion.net/monopoly/determining-the-price-and-equilibrium-of-a-firm-under-monopoly/72482016

  11. http://www.yourarticlelibrary.com/economics/7-most-important-features-of-monopolistic-competition/9154/2016

  12. http://www.economicshelp.org/labour-markets/monopsony/2016

  13. http://www.economicshelp.org/blog/2951/economics/oligopsony-definition/2016

  14. http://www.policonomics.com/economic-region-of-production/ )2016(

  15. https://economics-the-economy.knoji.com/hicks-revised-theory-of-demand/

  16. AmosWeb,Econ.word, Retrieved from: http://www.amosweb.com/cgi-bin/awb_nav.pl?s=ecw.

  17. Babylon Dictionary, English to Pashto-Farsi-Arabic. Electronic Dictionary (.lnk file).

  18. Business Dictionary, Retrieved from : http://www.businessdictionary.com/terms-by-subject.php.

  19. Business Education (biz/ed) ,Retrived from: http://www.bized.co.uk/reference/glossary/index.htm.

  20. Cambridge Dictionaries Online, Business-English, Retrieved from : http://dictionary.cambridge.org/dictionary/business-english/.

  21. Economic Glossary, the complet economic terms and definations, Retrieved from: http://www.bized.co.uk/reference/glossary/index.htm.

  22. Economicswisconsin, Glossary of Economic Terms and Concepts , Retrieved from :http://www.economicswisconsin.org/guide/glossary.htm.

  23. Investopedia, Retrived from: http://www.investopedia.com/terms/.

  24. Investor Words, Retrieved from : http://www.investorwords.com/terms-by-subject.php.

  25. Oxford References, retrieved from :http://www.oxfordreference.com/.

  26. Pashto Dictionary, English to Pashto and Pashto-English. Electronic Dictionary (.exe file).

  27. Ploliconomics, (Economics Made simple), Retrieved from : http://www.policonomics.com/subjects/.

  28. The conference board of Canada,Dictionary of Financial,Economic and Business Terms, Retrieved from: http://www.conferenceboard.ca/topics/economics/economic-terms.aspx.

  29. the Economic Times, Definations, Retrieved from :http://economictimes.indiatimes.com/definition

  30. The Economist, Economics A-Z terms , , retrieved from :http://www.economist.com/economics-a-to-z/a.

په خامتا د وطن فخر کړه ملنګ جانه
پردۍ پشمینه ډکه له پيغوره
درنښت
محمد داود نیازی
کابل،احمد شاه بابا مېنه
 
tags

  

  

د محمد داود نیازی ژوند لیک
محمد داود نیازی زیار کښ او ژمن انسان
زما د ژوند د یو ستونزور او خواږه پړاو ،پیاوړی او هوښیار ملګری ،د چا په خټه کې چې ژمنتوب ،رښتینولي او ملګر پالنه له پیله نغښتې ،د یوه ښه انسان ځانګړنې یې د وجود په هر رګ کې غزونې ......

      

...

  

ستاسې تبصرې

*


Top